Ustawa o ochronie Znaku Polski Walczącej. Komentarz. Granice prawne gospodarczego i niekomercyjnego wykorzystania Znaku Polski Walczącej

Pierwszy na rynku kompleksowy komentarz do ustawy o ochronie Znaku Polski Walczącej, omawiający prawne granice gospodarczego i niekomercyjnego wykorzystywania tego wyjątkowego symbolu.

Znak Polski Walczącej jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiego oporu podczas II wojny światowej. Jako dobro ogólnonarodowe i element historycznej spuścizny Rzeczypospolitej Polskiej podlega szczególnej ochronie. W praktyce pojawiają się jednak istotne pytania: kto, w jakim celu i na jakich zasadach może posługiwać się Kotwicą Polski Walczącej? Czy można umieszczać ją na produktach, materiałach promocyjnych, strojach sportowych albo wykorzystywać w działalności kulturalnej i turystycznej? Kiedy takie działanie jest dopuszczalne, a kiedy może prowadzić do odpowiedzialności prawnej?

Publikacja pod redakcją dr. Dominika Borka jest wyrazem pamięci środowiska prawniczego o żołnierzach Armii Krajowej oraz bohaterach Powstania Warszawskiego. Autorzy, w 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, podejmują próbę upamiętnienia narodowowyzwoleńczego zrywu w sposób właściwy dla swojej profesji – poprzez przystępne i zrozumiałe omówienie regulacji prawnych chroniących Znak Polski Walczącej.

Książka stanowi tym samym nie tylko opracowanie prawnicze, lecz także wkład w kultywowanie pamięci o Armii Krajowej, Powstaniu Warszawskim i jego uczestnikach.

Publikacja stanowi pierwsze całościowe opracowanie ustawy z 10.6.2014 r. o ochronie Znaku Polski Walczącej. Autorzy analizują każdy z jej przepisów, łącząc wykładnię prawniczą z historycznym i społecznym znaczeniem chronionego symbolu. Przedstawiają zarówno możliwości legalnego korzystania ze znaku, jak i konsekwencje jego publicznego znieważenia lub użycia sprzecznego z należnym mu szacunkiem.

W książce szczegółowo omówiono m.in.:

• wygląd i znaczenie Znaku Polski Walczącej oraz jego relację do symboli narodowych i państwowych;
• status znaku jako dobra ogólnonarodowego oraz elementu historycznej spuścizny Rzeczypospolitej Polskiej;
• zasady i granice swobodnego, komercyjnego oraz niekomercyjnego korzystania ze znaku;
• wykorzystywanie symbolu przez instytucje publiczne, jednostki wojskowe, organizacje społeczne i podmioty prywatne;
• możliwość rejestracji Znaku Polski Walczącej jako znaku towarowego;
• konsekwencje wygaśnięcia autorskich praw majątkowych do jego graficznego przedstawienia;
• prawa i obowiązki związane z posługiwaniem się znakiem;
• zastosowanie symbolu w działalności kulturalnej, turystycznej, społecznej, sportowej i gospodarczej;
• ochronę prawnokarną Znaku Polski Walczącej, w tym znamiona publicznego znieważenia, zasady odpowiedzialności sprawcy, sankcje oraz tryb ścigania;
• najważniejsze orzeczenia sądowe dotyczące nieuprawnionego lub niegodnego wykorzystania znaku;
• przebieg procesu legislacyjnego, ewolucję projektu ustawy oraz przyjęte vacatio legis.

Autorzy odwołują się do konkretnych przykładów wykorzystania symbolu, m.in. przez Wojska Obrony Terytorialnej, Jednostkę Wojskową Komandosów, gminę Łomianki, kibiców Legii Warszawa oraz organizatorów inicjatyw turystycznych. Analizie poddano także sprawy sądowe dotyczące umieszczania symboliki powstańczej na przedmiotach handlowych, w tym głośną sprawę kijów baseballowych oznaczonych wizerunkiem Małego Powstańca i Znakiem Polski Walczącej.

Publikacja pozwala ustalić, gdzie przebiega granica między upamiętnianiem historii i swobodą korzystania ze znaku a jego komercjalizacją, instrumentalizacją lub znieważeniem. Uwzględnia przy tym regulacje z zakresu prawa administracyjnego, karnego oraz własności intelektualnej, a także dorobek doktryny i orzecznictwo krajowe oraz unijne dotyczące ochrony symboli narodowotwórczych.

Każdy rozdział został poprzedzony krótkim wprowadzeniem i zakończony podsumowaniem. Opracowanie wieńczą wnioski de lege lata i postulaty de lege ferenda, wskazujące możliwe kierunki dalszego rozwoju prawnej ochrony Znaku Polski Walczącej.

Książka jest przeznaczona dla adwokatów, radców prawnych, sędziów, prokuratorów, legislatorów oraz pracowników administracji publicznej i instytucji kultury. Będzie również wartościowym źródłem wiedzy dla przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego, organizacji pozarządowych, muzeów, podmiotów działających w sektorze turystyki i przemysłów kreatywnych, przedsiębiorców, rzeczników patentowych, historyków oraz wszystkich osób zajmujących się ochroną dziedzictwa narodowego.