Opis książki
Opis pełny
Przygotowana publikacja przede wszystkim jest opisem inspirującej procedury przygotowania strategii rozwoju gminy. Co istotne, procedura ta była wielokrotnie z powodzeniem stosowana przez autorów tego opracowania w ich praktyce zawodowej związanej z doradztwem strategicznym na rzecz jednostek samorządu terytorialnego.
Strategia rozwoju staje się od 1 lipca 2026 r. obowiązkowym dokumentem określającym kierunki rozwoju samorządu terytorialnego na poziomie lokalnym, co wynika z ustawy z ustawa z 7.7.2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1688). Książka stanowi praktyczny poradnik dla wszystkich gmin, które muszą przygotować taki dokument.
W książce szczegółowo opisano m.in.:
- istotę i zasady planowania strategicznego;
- czym jest strategia rozwoju;
- jak strategia osadzona jest w polskim systemie prawnym;
- jak powinna wyglądać organizacja prac nad strategią
- jak przygotować diagnozę strategiczną;
- kto jest interesariuszem procesu opracowania strategii;
- jak opracować plan strategiczny;
- wymiar przestrzenny polityki rozwoju;
- system wdrażania i finansowania strategii.
Równocześnie w publikacji podjęto próbę zdefiniowania czym powinien być w strategii rozwoju model struktury funkcjonalno-przestrzennej oraz ustalenia i rekomendacje w zakresie kształtowania polityki przestrzennej, element stanowiący pomost łączący politykę społeczno-gospodarczo-środowiskową z polityką przestrzenną.
Dzięki unikalnemu połączeniu perspektywy prawnej i praktycznej, książka pozwala efektywnie zaplanować i przeprowadzić proces strategiczny w gminie. Książka dostarcza konkretnych narzędzi i wskazówek dotyczących każdego etapu opracowania strategii rozwoju. W publikacji opisano zarówno kwestie związane z przygotowaniem do jej opracowania jak i sam proces jej sporządzania. Autorzy zwracają uwagę, jak wiele można uzyskać poprzez dobrze zaplanowany proces strategiczny.
Najważniejsze zagadnienia omówione w książce, to:
- przygotowanie organizacji do opracowania strategii;
- opracowanie diagnozy strategicznej;
- organizacja procesu strategicznego;
- sposób zapisu modelu struktury funkcjonalno-przestrzennej;
- sposób konstruowania planu strategicznego gminy.
Opracowanie dobrej strategii rozwoju będzie zapewne dla wielu samorządów dużym wyzwaniem organizacyjnym, komunikacyjnym i prawnym. Konieczne będzie nie tylko zdobycie wiedzy jak ten proces przeprowadzić, ale przede wszystkim uruchomienie lokalnych potencjałów, dzięki którym możliwe będzie wdrożenie strategii. W książce pokazano na przykładach jak można zintegrować wspólnotę samorządową wokół prac nad takim dokumentem jak strategia rozwoju.
Najważniejsze atuty książki:
- kompleksowość – łączy perspektywę prawną i praktyczną, dostarczając praktycznych wskazówek jak rozwiązać zarówno kwestie prawne jak i zagadnienia techniczno-organizacyjne;
- praktyczne narzędzia – zawiera opisy konkretnych analiz, badań, pomysłów na organizację partycypacji społecznej czy metodykę procesu opracowania samej strategii;
- aktualność – stanowi najaktualniejszy komentarz do obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie;
- gotowość do wdrożenia – wiele z przedstawionych treści stanowi gotowy przepis na realizację działań w ramach prac nad strategią, co pozwala uniknąć błędów oraz daje szansę na dodatkowe efekty;
- zrozumiały język – zagadnienia prawne i analityczne przedstawione są w prosty i zrozumiały sposób, ułatwiając implementację;
- przykłady – zawiera dużą liczbę przykładów zaczerpniętych z wdrożonych w samorządach strategii rozwoju.
Autorzy publikacji podkreślają, że dobrze przygotowana strategia rozwoju wymaga czasu i refleksji całej wspólnoty samorządowej. I choć formalnie obowiązek posiadania strategii zacznie obowiązywać od 1.7.2026 r. to przygotowania powinny rozpocząć się już dziś, aby uniknąć pośpiechu i błędów.
W książce Czytelnik znajdzie odpowiedzi na szereg pytań m.in.:
- Jak zbudować wiarygodny obraz zastanej rzeczywistości?
- Kto może być partnerem dla gminy w jej rozwoju?
- Jak ocenić standard komunikacji na linii samorząd – otoczenie?
- Jakie narzędzia dialogu z mieszkańcami warto wykorzystać?
- Jak ocenić jakość życia w gminie i kiedy warto to zrobić?
- Jak ocenić zdolność instytucjonalną samorządu do podjęcia działań rozwojowych?
- Jak ustalić przygotowanie gminy na zachodzące zmiany klimatu?
- Jak ująć zagadnienia związane z mobilnością w strategii rozwoju?
- Jak poszukiwać lokomotyw rozwojowych gminy?
- Jak integrować polityki publiczne poprzez wyznaczanie obszarów strategicznej interwencji?
- Czy strategia powinna powstać we współpracy z ekspertami, z mieszkańcami czy w formule mieszanej?
- Czy powinniśmy opracować strategię, która zadowoli wszystkich, ale nie rozwiąże żadnych problemów, czy też strategię skoncentrowaną na konkretnych wyzwaniach?
- Które elementy strategii, poza wynikającymi z przepisów, powinny zostać przeniesione do modelu struktury funkcjonalno-przestrzennej i być komunikowane na zewnątrz?
- Czym są obszary strategicznej interwencji i kiedy powinniśmy je wyznaczyć?
- Jak zbudować strategię by odpowiadała na postawione w diagnozie strategicznej wyzwania i była wykonalna?
Publikacja skierowana jest do:
- pracowników samorządowych (wójtów, burmistrzów, prezydentów, dyrektorów, kierowników wydziałów odpowiedzialnych za przygotowanie i wdrażanie strategii oraz pracowników odpowiedzialnych za prowadzenie w gminach polityki przestrzennej);
- podmiotów gospodarczych prowadzących inwestycje wymagające uwzględnienia w dokumentach strategicznych gminy;
- lokalnych liderów (stowarzyszeń, organizacji pozarządowych, grup nieformalnych), którzy stanowią zazwyczaj trzon uczestników warsztatów strategicznych;
- administracji rządowej i regionalnej odpowiedzialnej za realizację polityk wymagających uwzględnienia w dokumentach strategicznych gminy;
- środowisk akademickich;
- podmiotów gospodarczych świadczących dla gmin usługi doradztwa z zakresu programowania strategicznego.
Producentem produktu jest: Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa, [email protected], tel. +48 22 311 22 22. Powyższe dane kontaktowe służą konsumentom do składania skarg oraz informowania o problemach związanych z bezpieczeństwem produktu.
Spis treści
O autorach
Wykaz skrótów
Wykaz literatury
Wstęp
Rozdział I. Podstawowe pojęcia
- 1. Cel planowania strategicznego
- 2. Rola planowania strategicznego
- 3. Proces strategiczny – kluczowe pytania
- 3.1. Opracowanie diagnozy strategicznej
- 3.1.1. Relacje samorządu z mieszkańcami
- 3.1.2. Jakość życia w gminie
- 3.1.3. Zarządzanie
- 3.1.4. Środowisko i klimat
- 3.1.5. Mobilność
- 3.1.6. Gospodarka
- 3.2. Opracowanie kierunków rozwoju
- 3.1. Opracowanie diagnozy strategicznej
- 4. Zasady towarzyszące opracowaniu strategii
- 4.1. Partnerstwo
- 4.2. Wiarygodność
- 4.3. Wrażliwość społeczna i sprawczość
- 4.4. Proaktywność
- 4.5. Zmiana perspektywy
- 4.6. Innowacyjność
- 4.7. Antycypacja ryzyka
- 4.8. Bazowanie na faktach
- 4.9. Logiczna struktura
- 4.10. Terytorializacja wyzwań
- 4.11. Koncentracja tematyczna
- 4.12. Minimalizowanie strat
- 4.13. Zrównoważony rozwój i spójność
- 5. Wady i zalety planowania strategicznego
- 6. Podejście do planowania strategicznego
- 7. Strategia rozwoju gminy – próba definicji
- 7.1. Władze i rada gminy
- 7.2. Mieszkańcy
- 7.3. Biznes
- 7.4. Środowiska opiniotwórcze
- 8. Strategia rozwoju w systemie prawnym
- 9. Miejsce strategii rozwoju w systemie planowania przestrzennego
- 10. Strategia jako plan na rozwój gminy i poprawienie pracy urzędu
- 10.1. Wnioski z przeprowadzonych audytów
- 10.1.1. Personel i zarządzanie
- 10.1.2. Planowanie i koordynacja
- 10.1.3. Problemy z analizowaniem danych
- 10.1.4. Polityki rozwojowe
- 10.1. Wnioski z przeprowadzonych audytów
- 11. Główne założenia strategii
- 11.1. Sytuacja demograficzna
- 11.2. Rola samorządu w polityce rozwojowej
Rozdział II. Proces strategiczny
- 1. Organizacja prac nad strategią
- 1.1. Metoda pracy, harmonogram, wykonawca
- 1.2. Zespół ds. strategii
- 1.3. Diagnoza sytuacji społecznej, gospodarczej, przestrzennej i klimatycznośrodowiskowej z uwzględnieniem obszarów funkcjonalnych
- 1.4. Opracowanie planu komunikacji
- 1.5. Inauguracja prac nad strategią rozwoju
- 1.6. Opracowanie założeń do strategii rozwoju
- 1.7. Opracowanie projektu strategii rozwoju
- 1.8. Konsultacje projektu strategii
- 1.9. Opracowanie ewaluacji ex ante
- 1.10. Uchwalenie strategii rozwoju
- 1.11. Najczęstsze błędy w procesie planowania prac
- 2. Formalna procedura opracowania strategii rozwoju gminy
- 2.1. Przygotowanie diagnozy sytuacji społecznej, gospodarczej, przestrzennej i klimatyczno-środowiskowej z uwzględnieniem obszarów funkcjonalnych
- 2.2. Uchwała w sprawie szczegółowego trybu i harmonogramu opracowania projektu strategii rozwoju gminy
- 2.3. Opracowanie projektu strategii
- 2.4. Przeprowadzenie opiniowania/konsultacji społecznych
- 2.4.1. Techniczna forma opiniowania/konsultacji
- 2.5. Ewaluacja trafności, skuteczności i efektywności
- 2.6. Uchwalenie strategii rozwoju gminy
- 2.7. Zamieszczenie informacji o strategii rozwoju w rejestrze urbanistycznym
- 2.8. Monitorowanie i ewaluacja strategii rozwoju gminy
- 2.9. Aktualizacja strategii rozwoju gminy
- 3. Polityka informacyjna gminy i public relations
- 4. Partycypacja społeczna
- 4.1. Proces partycypacji społecznej
- 4.1.1. Diagnoza strategiczna
- 4.1.2. Dyskusja nad kierunkami rozwoju
- 4.1.3. Formalne konsultacje projektu strategii rozwoju gminy
- 4.2. Interesariusze procesu strategicznego
- 4.3. Kwestia zaangażowania mieszkańców
- 4.3.1. Strategia rozwoju gminy jako pole dialogu w obszarze zagadnień przestrzennych
- 4.1. Proces partycypacji społecznej
- 5. Edukacja learning by doing i udział mieszkańców w procesie strategicznym
Rozdział III. Diagnoza strategiczna
- 1. Znaczenie diagnozy strategicznej
- 1.1. Diagnoza strategiczna jako element systemu zarządzania w gminie
- 1.2. Diagnoza jako fundament strategii rozwoju gminy
- 1.3. Znaczenie diagnozy strategicznej w tworzeniu planu ogólnego
- 1.4. Korzyści z prawidłowo przeprowadzonej diagnozy
- 2. Zakres diagnozy
- 2.1. Zakres tematyczny diagnozy
- 2.2. Zakres przestrzenny diagnozy
- 2.3. Zakres czasowy diagnozy
- 2.4. Dostosowanie zakresu diagnozy do uwarunkowań przestrzennych
- 3. Analiza otoczenia gminy
- 4. Powiązania diagnozy strategicznej z innymi diagnozami sektorowymi
- 5. Strategia rozwoju jako baza danych o gminie
- 6. Strategia jako element systemu informacji przestrzennej
- 7. Źródła danych
- 7.1. Społeczeństwo
- 7.1.1. Demografia
- 7.1.2. Liczba ludności i jej dynamika
- 7.1.3. Struktura ludności
- 7.1.4. Ruch naturalny ludności
- 7.1.5. Ruch migracyjny
- 7.1.6. Zdrowie
- 7.1.7. Kondycja rodzin
- 7.1.8. Pomoc społeczna
- 7.1.9. Edukacja
- 7.1.10. Opieka żłobkowa i przedszkolna – infrastruktura, użytkownicy
- 7.1.11. Kultura
- 7.1.12. Sport i rekreacja – infrastruktura, organizacje, kluby sportowe, członkowie
- 7.1.13. Mieszkalnictwo
- 7.1.14. Bezpieczeństwo
- 7.1.15. Aktywność obywatelska i społeczna
- 7.2. Mobilność
- 7.2.1. Struktura sieci komunikacyjnej
- 7.2.2. Natężenie ruchu komunikacyjnego
- 7.2.3. Obsługa komunikacyjna gminy
- 7.2.4. Dojazdy do pracy
- 7.2.5. Bezpieczeństwo komunikacyjne
- 7.2.6. Klimat akustyczny
- 7.2.7. Zanieczyszczenia komunikacyjne
- 7.3. Gospodarka
- 7.3.1. Dochody mieszkańców
- 7.3.2. Koniunktura gospodarcza
- 7.3.3. Struktura gospodarki
- 7.3.4. Przedsiębiorczość
- 7.3.5. Rynek pracy
- 7.3.6. Turystyka
- 7.3.7. Usługi
- 7.3.8. Przemysł
- 7.3.9. Rolnictwo
- 7.4. Przestrzeń
- 7.4.1. Lokalizacja gminy
- 7.4.2. Struktura osadnicza
- 7.4.3. Użytkowanie terenu
- 7.4.4. Dziedzictwo kulturowe
- 7.4.5. Obszary zdegradowane, rewitalizacji oraz wymagające przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji lub remediacji
- 7.4.6. Infrastruktura techniczna
- 7.5. Środowisko i klimat
- 7.5.1. Podstawowe informacje
- 7.5.2. Obszary cenne przyrodniczo
- 7.5.3. Jakość powietrza
- 7.5.4. Jakość wód powierzchniowych
- 7.5.5. Zagrożenia środowiskowe
- 7.5.6. Surowce mineralne
- 7.6. Zarządzanie
- 7.7. Analiza otoczenia gminy
- 7.7.1. Jednostki delimitacji
- 7.7.2. Delimitacje i wymiary obszarów funkcjonalnych
- 7.7.3. Nowa delimitacja miejskich obszarów funkcjonalnych (2023)
- 7.7.4. Delimitacja miejskich obszarów funkcjonalnych GUS/Eurostat (2022)
- 7.7.5. Delimitacja obszarów funkcjonalnych największych miast
- 7.7.6. Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (2009)
- 7.7.7. Wiejskie obszary funkcjonalne
- 7.7.8. Powiązania gospodarcze – Dojazdy do pracy
- 7.7.9. Dostępność komunikacyjna i natężenie ruchu
- 7.7.10. Powiązania infrastrukturalne
- 7.7.11. Powiązania społeczne
- 7.7.12. Powiązania środowiskowe
- 7.7.13. Obszary funkcjonalne a OSI
- 7.1. Społeczeństwo
- 8. Metody i techniki analizy danych
- 8.1. Analiza danych zastanych
- 8.2. Analiza porównawcza
- 8.3. SWOT/TOWS
- 8.4. Analiza trendów
- 8.5. Metody kartograficzne
- 9. Dane statystyczne a dane przestrzenne
Rozdział IV. Plan strategiczny
- 1. Potencjały gminy i problemy wymagające rozwiązania
- 2. Scenariusze rozwoju
- 3. Siatka celów (misja, wizja, cel i kierunki strategiczne)
- 3.1. Wizja rozwoju
- 3.2. Cele strategiczne
- 3.3. Kierunki działań
- 3.4. Działania
- 4. Wymiar przestrzenny polityki rozwoju – model struktury funkcjonalnoprzestrzennej gminy
- 5. Ustalenia i rekomendacje w zakresie kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej w gminie
- 5.1. Zasady ochrony środowiska i jego zasobów, w tym ochrony powietrza, przyrody i krajobrazu
- 5.2. Zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej
- 5.3. Kierunki zmian w strukturze zagospodarowania terenów, w tym określenie szczególnych potrzeb w zakresie nowej zabudowy mieszkaniowej
- 5.4. Zasady lokalizacji obiektów handlu wielkopowierzchniowego
- 5.5. Zasady lokalizacji kluczowych inwestycji celu publicznego
- 5.6. Kierunki rozwoju systemów komunikacji, infrastruktury technicznej i społecznej
- 5.7. Lokalizacja urządzeń wytwarzających energię o mocy zainstalowanej przekraczającej 500 kW
- 5.8. Lokalizacja przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko
- 5.9. Kształtowania rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej
- 5.10. Kształtowanie zagospodarowania przestrzennego na obszarach zdegradowanych i obszarach rewitalizacji
- 5.11. Kształtowanie zagospodarowania przestrzennego na obszarach wymagających przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji lub remediacji
- 6. Obszary strategicznej interwencji
- 6.1. Strategia rozwoju gminy wobec OSI ujętych w strategii rozwoju ponadlokalnego
- 6.2. Zakres planowanych działań na rzecz regionalnych OSI w strategii rozwoju gminy
- 6.3. Problem adaptacji regionalnych obszarów strategicznej interwencji w strategii rozwoju lokalnego
- 6.4. Obszar zdegradowany i obszar rewitalizacji jako lokalne obszary strategicznej interwencji
Rozdział V. System wdrażania i finansowania strategii
- 1. Struktura zarządzania realizacją strategii
- 1.1. Podmioty zaangażowane w realizację strategii rozwoju gminy
- 2. Instrumenty wdrażania strategii rozwoju
- 2.1. Dokumenty wykonawcze strategii rozwoju gminy
- 2.2. Wytyczne do sporządzania dokumentów wykonawczych strategii rozwoju gminy
- 2.3. Wybrane instrumenty wdrożeniowe strategii rozwoju lokalnego
- 2.3.1. Porozumienie terytorialne
- 2.3.2. Instrumenty terytorialne europejskiej polityki spójności
- 3. Ramy finansowe i źródła finansowania
- 4. Organizacja systemu monitorowania strategii w gminie
Pliki do pobrania
Materiały dodatkowe w cenie książki
Do książki została dołączona karta zdrapka umożliwiająca pobranie materiałów uzupełniających publikację.
Pobierz edytowalne wersje wzorów dokumentów omawianych w publikacji m.in.:
- Wzór uchwały w sprawie określenia szczegółowego trybu i harmonogramu opracowania projektu Strategii Rozwoju Gminy.
- Standardowy wzór pisma do dysponentów danych.
- Wzór pisma do Ministerstwa Finansów w kwestii danych podatkowych.
- Lista kontrolna z danymi, które stanowić powinny podstawę diagnozy strategicznej.
Wejdź na stronę repozytorium.beck.pl i wprowadź kod ze zdrapki.
Szczegóły
- Seria: Sektor publiczny w praktyce
- Rok wydania: 2026
- Oprawa: Miękka ze skrzydełkami
- Liczba stron: 374
- Wymiary: 165x238 mm
- Waga: 620 g
- ISBN: 978-83-8411-625-8
- EAN: 9788384116258
- Kod serwisu: 0A080800
- Producent: Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
- Informacje: Bezpieczeństwo produktu