Umowa o roboty budowlane. Charakter i natura prawna

Wykaz skrótów

Wykaz literatury

Wstęp

Rozdział I. Rodowód umowy o roboty budowlane

• § 1. Geneza. Umowa o dzieło (roboty budowlane) w prawie rzymskim i antycznej Grecji
• § 2. Wpływ prawa rzymskiego na kształt legislacyjny współczesnych umów o roboty budowlane

Rozdział II. Analiza umowy o dzieło w KZ w kontekście aktualnej regulacji tej umowy i jej zastosowania do umowy o roboty budowlane

• § 1. Uwagi wstępne. Cel analizy
• § 2. Wpływ obcych systemów prawnych na regulację umowy o dzieło przyjętą w KZ
• § 3. Rodowód i wykładnia umowy o dzieło w KZ w kontekście aktualnej regulacji tej umowy i jej zastosowania do umowy o roboty budowlane
  • I. Uwagi wstępne
  • II. Pojęcie i oznaczenie dzieła (art. 478 KZ) a oznaczenie obiektu (art. 647 KC)
  • III. Obowiązek osobistego wykonania dzieła (art. 480 KZ) a osobiste wykonanie obiektu
  • IV. Podstawy ustalenia wysokości wynagrodzenia za wykonanie dzieła (art. 479 KZ) a ustalenie wynagrodzenia za wykonanie obiektu (art. 647 KC)
  • V. Wynagrodzenie kosztorysowe za wykonanie dzieła (art. 491 KZ) a wynagrodzenie kosztorysowe za wykonanie obiektu
  • VI. Wynagrodzenie ryczałtowe za wykonanie dzieła (art. 490 KZ) a wynagrodzenie ryczałtowe za wykonanie obiektu
  • VII. Obowiązek informowania o przeszkodach w prawidłowym wykonaniu dzieła (art. 483 KZ) a informowanie o przeszkodach w prawidłowym wykonaniu obiektu (art. 651 KC)
  • VIII. Prawo odstąpienia od umowy z powodu antycypowanego niedochowania terminu wykonania dzieła (art. 484 KZ) a analogiczne prawo odstąpienia dotyczące wykonania obiektu (art. 635 KC w zw. z art. 656 § 1 KC)
  • IX. Prawo odstąpienia od umowy z powodu nieprawidłowego wykonywania dzieła (art. 485 KZ) a analogiczne prawo odstąpienia dotyczące wykonywania obiektu (art. 636 KC w zw. z art. 656 § 1 KC)

Rozdział III. Geneza, kształtowanie się oraz ocena aktualnego stanu regulacji umowy o roboty budowlane w KC

• § 1. Uwagi wstępne. Cel analizy
• § 2. Wpływ czynników ustrojowych i ekonomicznych na kształtowanie regulacji umowy o roboty budowlane w KC
• § 3. Projekty a ostateczny kształt regulacji umowy o roboty budowlane w KC
• § 4. Funkcja regulacyjna normatywnych wzorców umowy (ogólnych warunków umów) do 1990 r. Kierunek dekodyfikacji regulacji umowy o roboty budowlane
• § 5. Dualizm reżimów umownych w zakresie realizacji inwestycji budowlanych w okresie do 1990 r.
• § 6. Ocena nowelizacji regulacji umowy o roboty budowlane dokonanych od wejścia w życie KC do chwili obecnej
  • I. Ocena przepisów o odpowiedzialności solidarnej inwestora wobec podwykonawców wprowadzonych ustawą z 14.2.2003 r.
  • II. Ocena przepisów o gwarancji zapłaty za roboty budowlane. Nowelizacje z 8.1.2010 r. i 13.7.2023 r.
  • III. Ocena zmian w regulacji odpowiedzialności solidarnej inwestora wobec podwykonawców dokonanych ustawą z 7.4.2017 r
• § 7. Ocena aktualnego stanu regulacji umowy o roboty budowlane w KC
  • I. Brak zakorzenienia w przedwojennej lub europejskiej tradycji prawnej
  • II. Problem luki legislacyjnej
  • III. Brak kompleksowej i spójnej koncepcji legislacyjnej

Rozdział IV. Modele legislacyjnego ujęcia umowy o roboty budowlane. Analiza prawnoporównawcza

• § 1. Uwagi wstępne. Cel analizy
• § 2. Model odrębnej regulacji umowy o roboty budowlane. Analiza na przykładzie prawa niemieckiego, holenderskiego i angielskiego common law
• § 3. Model regulacji umowy o roboty budowlane jako podtypu umowy o dzieło lub innej umowy nazwanej. Analiza na przykładzie prawa francuskiego, austriackiego i szwajcarskiego
• § 4. Umowa o roboty budowlane w projektach unifikacji prawa cywilnego w UE
  • I. Brak istotnego wpływu projektów unifikacji (DCFR i PECL) na ustawodawstwa krajowe w UE w zakresie umów o roboty budowlane
  • II. Cechy wyróżniające regulację umowy o roboty budowlane w projektach unifikacji prawa cywilnego

Rozdział V. Ryzyka charakterystyczne dla umowy o roboty budowlane (ujęcie prawne). Kryteria ustalania rozkładu ryzyk. Granice dopuszczalności przenoszenia ryzyk między stronami

• § 1. Pojęcie i typologia ryzyk charakterystycznych dla umowy o roboty budowlane
• § 2. Teorie modelowego rozkładu ryzyk
  • I. Uwagi wstępne. Wpływ ekonomicznej analizy prawa
  • II. Teoria sfer ryzyka
  • III. Inne teorie rozkładu ryzyk
• § 3. Znaczenie transparentności w alokacji ryzyk
• § 4. Źródła rozkładu ryzyk z umowy o roboty budowlane w polskim prawie cywilnym
  • I. Stosowanie teorii sfer ryzyka jako potencjalnego kryterium alokacji ryzyk
  • II. Ustawa.
    • 1. Ryzyka przypisane do stron na podstawie przepisów KC
      • A. Uwagi wstępne. Ryzyko normatywne
      • B. Ryzyka inwestora
      • C. Ryzyka wykonawcy
    • 2. Ryzyka przypisane do stron na podstawie przepisów PrZamPubl
      • A. Relacja między KC a PrZamPubl
      • B. Ryzyko następczej zmiany cen materiałów i kosztów wykonania oraz zmian stanu prawnego
      • C. Ryzyka inwestora związane z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przez wykonawcę
      • D. Ryzyka wykonawcy związane z kolejnością wykonywania świadczeń
  • III. Umowa jako źródło rozkładu ryzyka
• § 5. Problem dopuszczalności umownego przenoszenia ryzyk nieprzewidywalnych i niekalkulowalnych
  • I. Istota problemu
  • II. Umowy o roboty budowlane w obrocie obustronnie profesjonalnym
  • III. Umowy o roboty budowlane w reżimie PrZamPubl

Rozdział VI. Asymetria informacyjna między inwestorem a wykonawcą i jej skutki prawne

• § 1. Znaczenie informacji i asymetrii informacyjnej w stosunkach umownych
• § 2. Asymetria informacyjna w umowie o roboty budowlane jako założenie ustawodawcy. Uwagi kierunkowe
• § 3. Skutki asymetrii informacyjnej dla inwestora
• § 4. Skutki asymetrii informacyjnej dla wykonawcy
• § 5. Normy prawne o funkcjach ograniczania asymetrii informacyjnej w kontraktach budowlanych
  • I. Fraza przedkontraktowa
  • II. Faza wykonywania umowy

Rozdział VII. Umowa o roboty budowlane jako samodzielna umowa nazwana

• § 1. Cechy uzasadniające kwalifikację umowy o roboty budowlane jako samodzielnej umowy nazwanej
• § 2. Metoda i kryteria klasyfikacji jako umowy o roboty budowlane
  • I. Metoda pojęć klasyfikujących a metoda typologiczna
  • II. Essentialia negotii (cechy konstytutywne) umowy o roboty budowlane – analiza krytyczna
• § 3. Skutki kwalifikacji umowy o roboty budowlane jako samodzielnej umowy nazwanej
• § 4. Podtypy umowy o roboty budowlane
  • I. Podtypy normatywne
    • 1. Uwagi wstępne
    • 2. Umowa o podwykonawstwo robót budowlanych
    • 3. Umowa o roboty budowlane zawarta w trybie udzielenia zamówienia publicznego
    • 4. Umowa o roboty budowlane dotycząca inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej
  • II. Podtypy empiryczne
    • 1. Uwagi wstępne
    • 2. Umowa o roboty budowlane w formule „projektuj i buduj
    • 3. Umowa o generalną realizację inwestycji budowlanej (EPC)
    • 4. Problem kwalifikacji umowy o generalne wykonawstwo robót budowlanych jako podtypu (empirycznego)
• § 5. Zakres zastosowania przepisów o umowie o dzieło do umowy o roboty budowlane
  • I. Analiza historyczna przepisu odsyłającego do umowy o dzieło
  • II. Artykuł 656 § 1 KC w teorii przepisów odsyłających
  • III. Zakres przepisów objętych odesłaniem
  • IV. Zakres przepisów stosowanych per analogiam
    • 1. Dopuszczalność kwalifikacji elementów nieobjętych odesłaniem z art. 656 § 1 KC jako luk prawnych (konstrukcyjnych)
    • 2. Stosowanie per analogiam art. 628 KC
    • 3. Stosowanie per analogiam art. 629–630 i art. 632 KC
    • 4. Stosowanie per analogiam art. 639 KC
    • 5. Stosowanie per analogiam art. 640 KC.
    • 6. Stosowanie per analogiam przepisów o gwarancji przy sprzedaży
  • V. Krytyczna ocena aktualnego zakresu odesłania
• § 6. Umowa o wykonanie remontu budynku lub budowli (art. 658 KC)
  • I. Analiza historyczna art. 658 KC
  • II. Problem kwalifikacji typologicznej umowy o wykonanie remontu budynku lub budowli. Ocena zasadności (aktualności) istnienia odesłania do umowy o roboty budowlane

Rozdział VIII. Wzajemny charakter umowy o roboty budowlane. Wymiana świadczeń inwestora i wykonawcy

• § 1. Kwalifikacja umowy o roboty budowlane jako umowy wzajemnej
• § 2. Istota i zakres ekwiwalentności świadczeń w umowie o roboty budowlane
• § 3. Odstępstwa od wymiany ekwiwalentnych świadczeń między inwestorem a wykonawcą
  • I. Uwagi wstępne. Wzajemny charakter umowy a wymiana ekwiwalentnych świadczeń
  • II. Przeszkody w wykonywaniu robót powstałe z przyczyn dotyczących inwestora
  • III. Zniszczenie lub uszkodzenie obiektu
  • IV. Odstąpienie od umowy przez inwestora z przyczyn, za które wykonawca nie ponosi odpowiedzialności
• § 4. Synallagma w umowie o roboty budowlane
• § 5. Szczegółowa analiza ekwiwalentności świadczeń wykonawcy i inwestora
  • I. Determinanty świadczenia wykonawcy
    • 1. Określenie determinantów świadczenia wykonawcy
    • 2. Zakres rzeczowy świadczenia wykonawcy a ekwiwalentność
      • A. Normatywne ujęcie świadczenia wykonawcy. Oddanie obiektu czy wykonanie robót budowlanych?
      • B. Modele opisu świadczenia wykonawcy
        • a. Dylematy wyboru opisu świadczenia wykonawcy
        • b. Model opisu szczegółowego (formuła „buduj”)
        • c. Model opisu funkcjonalnego (formuła „projektuj i buduj”)
        • d. Modele mieszane
    • 3. Metoda (technologia) wykonania a ekwiwalentność
    • 4. Czas wykonania a ekwiwalentność
  • II. Determinanty świadczenia inwestora
    • 1. Zagadnienia wstępne
      • A. Charakter i funkcje wynagrodzenia
      • B. Dopuszczalność wynagrodzenia w postaci świadczenia niepieniężnego
      • C. Skutki wad legislacyjnych regulacji wynagrodzenia
    • 2. Wynagrodzenie kosztorysowe
      • A. Istota wynagrodzenia kosztorysowego
      • B. Rozkład interesów i ryzyk między stronami
      • C. Zmiana wynagrodzenia kosztorysowego
    • 3. Wynagrodzenie ryczałtowe
      • A. Istota wynagrodzenia ryczałtowego
      • B. Rozkład ryzyk i interesów stron
      • C. Granice zasady niezmienności wynagrodzenia ryczałtowego
    • 4. Modele mieszane. Wynagrodzenie kosztorysowo-ryczałtowe
    • 5. Inne modele wynagrodzenia
      • A. Wynagrodzenie typu koszt + zysk (cost plus fee)
      • B. Gwarantowane wynagrodzenie maksymalne (Guaranteed Maximum Price)
      • C. Wynagrodzenie przybliżone (Circa-Preis)
      • D. Wynagrodzenie referencyjne (Referenzpreis)
      • E. Wynagrodzenie według nakładów wykonawcy. Doktryna quantum meruit
  • III. Następcza zmiana determinantów świadczenia wykonawcy a świadczenie wzajemne inwestora
    • 1. Wykonanie prac wykraczających poza zakres rzeczowy
    • 2. Zmiana metody (technologii) wykonania
    • 3. Zamiana czasu (terminu) wykonania
      • A. Roszczenie o przedłużenie czasu na ukończenie
        • a. Istota roszczenia o przedłużenie czasu na ukończenie (EoT). Koncepcje doktrynalne prevention principle i time at large
        • b. Problem istnienia ustawowej podstawy roszczenia o przedłużenie czasu na ukończenie
        • c. Podstawy umowne roszczenia o przedłużenie czasu na ukończenie
        • d. Roszczenie wykonawcy o przedłużenie czasu na ukończenie a roszczenie inwestora o karę umowną
      • B. Metody ustalania przedłużenia czasu na ukończenie
      • C. Opóźnienia równoległe (concurrent delays)
      • D. Roszczenie o koszty wynikające z przedłużenia czasu na ukończenie
        • a. Istota i elementy składowe kosztów (pośrednich) wynikających z przedłużenia czasu na ukończenie
        • b. Roszczenie oparte na umowie
        • c. Roszczenie o naprawienie szkody
        • d. Roszczenie oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu
    • 4. Roszczenia związane z przyspieszeniem prac (acceleration)
      • A. Uwagi wstępne
      • B. Przyspieszenie na podstawie polecenia inwestora
      • C. Przyspieszenie „wymuszone” przyczynami, za które inwestor ponosi odpowiedzialność
    • 5. Roszczenia związane utratą produktywności (loss of productivity)

Rozdział IX. Umowa o roboty budowlane jako umowa długoterminowa

• § 1. Pojęcie umów długoterminowych
• § 2. Świadczenia wynikające z umowy o roboty budowlane w typologii świadczeń wg wpływu czynnika czasu
• § 3. Cechy umowy o roboty budowlane jako umowy długoterminowej
• § 4. Skutki kwalifikacji umowy o roboty budowlane jako umowy długoterminowej

Rozdział X. Natura (właściwość) umowy o roboty budowlane

• § 1. Spór o znaczenie kryterium natury (właściwości) stosunku prawnego
  • I. Uwagi wstępne
  • II. Krytyka samoistnego charakteru natury stosunku prawnego
  • III. Propozycje doktrynalne interpretacji kryterium natury stosunku prawnego
• § 2. Natura umowy o roboty budowlane – podstawowe cechy (pogląd własny)
• § 3. Sprzeczność z naturą umowy o roboty budowlane – analiza szczegółowa
  • I. Sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego (w ogólności) w kontekście umów o roboty budowlane
    • 1. Naruszenie celu gospodarczego umowy
    • 2. Prawo do jednostronnej zmiany treści umowy (w tym treści świadczenia wykonawcy). Wymóg (następczej) zgody drugiej strony
    • 3. Kary umowne sprzeczne z naturą zobowiązania w kontekście umów o roboty budowlane
  • II. Sprzeczność z naturą umowy o roboty budowlane (naturą typu)
    • 1. Naruszenie wzajemnego charakteru umowy o roboty budowlane
    • 2. Uzależnienie wymagalności roszczenia wykonawcy o wynagrodzenie od zdarzeń przyszłych i niepewnych pozostających poza jego kontrolą
    • 3. Wymóg oddania obiektu „bez jakichkolwiek wad i usterek”
• § 4. Sprzeczność z naturą umowy o roboty budowlane a sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Zakończenie i uwagi de lege ferenda

• § 1. Ocena aktualnej regulacji umowy o roboty budowlane (art. 647–658 KC)
• § 2. Propozycja nowej definicji umowy o roboty budowlane
• § 3. Uchylenie art. 648 § 2 i art. 649 KC. Kształtowanie treści umowy wolą stron
• § 4. Zmiany w przepisach o gwarancji zapłaty za roboty budowlane
• § 5. Obowiązek współdziałania, obowiązki notyfikacyjne
• § 6. Polecenia zmiany
• § 7. Odbiór
• § 8. Zniszczenie lub uszkodzenie obiektu
• § 9. Nowe ujęcie odesłania do przepisów o umowie o dzieło
• § 10. Uchylenie odrębnej regulacji umowy o wykonanie budynku lub budowli
• § 11. Usunięcie niespójności terminologicznych
• § 12. Zakres propozycji de lege ferenda

Indeks rzeczowy